خالص ، روش استوار و ساير مفاخر روحى و معنوى كه در شمار نيايد . آنان كه در فرهنگ رجال و معاجم ، پيرامون خصال برجستهء او به بحث و بررسى پرداخته و يا به تشريح و تحليل برخاسته‌اند ، تنها به اندكى از بسيار قناعت جسته‌اند . البته ، شهرتى كه صاحب بن عباد ، در تمام شئون اجتماعى نامبرده كسب نموده ، خود گواه عظمت و شخصيت اوست ، گرچه تاريخ‌نويسان به اشاره برگزار كرده باشند . مشهورترين و قديمىترين كتابى كه به تحليل و ترجمهء صاحب پرداخته ، يتيمة الدهر ثعالبى است كه نود و يك صفحهء آن به تحليل شخصيت او و شعرايى كه مدح و ثنايش گفته‌اند ، اختصاص دارد . جمعى ديگر كتابى مستقل در شرح حال صاحب ، به قلم آورده‌اند ، از جمله : 1 - مهذب الدين محمد بن على حلى مزبدى ، معروف به ابو طالب خيمى . وى كتابى دارد به نام الديوان المعمور فى مدح الصاحب المذكور . 2 - شيخ محمد على بن شيخ أبى طالب زاهدى گيلانى ( 1103 - 1181 ) . 3 - سيد ابو القاسم ، احمد بن محمد حسنى حسينى اصفهانى . وى كتابى دارد به نام رسالة الارشاد فى احوال الصاحب بن عباد كه در سال 1259 تأليف كرده است . 4 - استاد خليل مردم بك . وى كتاب مفصّلى در چهار جزء دربارهء پيشوايان چهارگانهء ادب تأليف نموده است كه جزء چهارم آن در دويست و پنجاه و دو صفحه به صاحب بن عباد اختصاص دارد . اين كتاب در مطبعهء ترقى دمشق چاپ شده است . با وجود اين شهرت جهانگير ، تنها وظيفه‌اى كه بر عهدهء ماست ، آوردن چكيده و خلاصهء اين كتب است كه به طور اجمال ، آمارى از فضل سرشار او به قلم آيد . صاحب در شانزدهم ذيقعدهء سال 326 در يكى از آباديهاى اصطخر فارس و يا در طالقان ديده به جهان گشود . علم و ادب را از پدرش آموخت و از ابو الفضل ، ابن العميد و ابو الحسين ، احمد بن فارس لغوى و ابو الفضل ، عباس بن محمد نحوى ، ملقب به عرام و ابو سعيد سيرافى و ابو بكر ، ابن مقسم و قاضى ابو بكر ، احمد بن كامل بن شجره و عبد اللّه بن جعفر بن فارس ؛ افزون بر اينكه از دو تن اخير حديث نيز فراگرفته است . سمعانى مىنويسد : حديث را از مشايخ اصفهان و بغداد و رى فراگرفت و به ديگران